Kitap İncelemesi: İmgede Yeniden Senaryolama — Kuram ve Uygulama (Remco van der Wijngaart)

Terapi odasında en güçlü anların çoğu, bir şeyi konuştuğumuz anlar değil, bir şeyi yeniden yaşadığımız anlardır. Danışan “Mantıken biliyorum, böyle hissetmemem gerekiyor” dediğinde, bilişsel çalışmanın duvarına çarptığımızı anlarız. İmgede yeniden senaryolama tam olarak bu duvarın öbür tarafında çalışan bir teknik.

Remco van der Wijngaart’ın İmgede Yeniden Senaryolama: Kuram ve Uygulama kitabı, bu tekniği adım adım öğreten bir uygulayıcı el kitabı. Bu imgede yeniden senaryolama kitap incelemesinde kitabın neyi anlattığını, nasıl kurgulandığını, güçlü ve eksik yönlerini ve kimin işine yarayacağını değerlendiriyorum.

İmgede yeniden senaryolama (imagery rescripting), kişinin zorlayıcı bir anıyı imgede yeniden canlandırıp anının akışını değiştirerek o anda karşılanmamış duygusal ihtiyaçlarını karşıladığı deneyimsel bir psikoterapi tekniğidir; özellikle şema terapide ve travma odaklı çalışmalarda kullanılır.

Kısaca

  • Ne: İmgede yeniden senaryolama (İYS) tekniğini kuramdan uygulamaya anlatan, klinik örnek yoğun bir uygulayıcı kitabı.
  • Kime: Şema terapi ya da BDT eğitimi almış / almakta olan klinik psikologlar, psikiyatristler ve klinik psikoloji öğrencileri.
  • En güçlü yanı: Tekniği “terapist yeniden yazar → danışan yeniden yazar → geleceği yeniden yazar” çizgisinde basamaklandırması ve sonundaki yol haritaları.
  • Dikkat edilecek nokta: Bir teknik el kitabı; eğitim ve süpervizyonun yerine geçmez, geçmek gibi bir iddiası da yok.

Künye

Künye Bilgi
Yazar Remco van der Wijngaart (giriş bölümü Marleen Rijkeboer ile birlikte)
Önsöz Prof. Arnoud Arntz
Özgün baskı Imaginaire rescripting: theorie en praktijk, Bohn Stafleu van Loghum, 2020 (Hollandaca)
İngilizce baskı Imagery Rescripting: Theory and Practice, Pavilion Publishing, 2021 — “Schema Therapy Approaches & Resources” dizisi
Türkçe baskı Nobel Akademik Yayıncılık, 1. baskı, 2024
Çeviri editörleri Dr. Klinik Psikolog F. Sevinç Göral Alkan, Uzm. Klinik Psikolog Duygu Tüzün
Sayfa 290
ISBN 978-625-371-794-0 (e-ISBN: 978-625-371-795-7)

Yazar hakkında

Remco van der Wijngaart, Maastricht’te özel muayenehanesinde çalışan bir psikoterapist, eğitmen ve süpervizör. Kariyerine BDT ile başlamış; 1996–2000 yılları arasında, sonradan şema terapinin sınırda kişilik bozukluğunda etkinliğini gösteren çok merkezli Hollanda çalışması kapsamında doğrudan Jeffrey Young’dan eğitim ve süpervizyon almış. Yaklaşık yirmi yıl Maastricht’te akademik bağlantılı bir ayaktan ruh sağlığı biriminde çalışıp kaygı, kişilik bozuklukları ve grup şema terapi üzerine tedavi araştırmalarında yer almış. 2016–2018 arasında Uluslararası Şema Terapi Derneği’nin (ISST) başkan yardımcılığını yapmış; ISST sertifikalı ileri düzey şema terapisti ve eğitmen/süpervizör.

Şema terapi eğitimlerinde sıklıkla izletilen Fine Tuning Imagery Rescripting, Schema Therapy: Working with Modes ve Schema Therapy Step by Step gibi eğitim videolarının da yapımcılarından. Aynı dizide Chairwork: Theory and Practice (Sandalye Çalışması) kitabı da var; iki kitap birbirinin kardeşi gibi okunabilir.

Bu arka plan kitabın tonunu belirliyor: Metin bir akademisyenin literatür derlemesi gibi değil, tekniği yıllardır hem uygulayıp hem öğreten birinin vaka notları gibi akıyor.

İmgede yeniden senaryolama nedir?

Kitabı değerlendirmeden önce tekniği kısaca hatırlatalım. İmgede yeniden senaryolama (İYS; imagery rescripting), sıkıntı veren bir anın ya da imgenin gözler kapalı biçimde zihinde yeniden canlandırıldığı ve olayın akışının, kişinin o anda karşılanmamış ihtiyaçlarını karşılayacak biçimde değiştirildiği deneyimsel bir tekniktir.

Amaç geçmişi “silmek” ya da olmamış gibi yapmak değildir. Danışan neyin yaşandığını bilmeye devam eder; değişen şey, o anın bugün taşıdığı anlamdır. “Korunmayı hak etmiyordum” duygusu, imgede bir yetişkinin araya girip çocuğu koruduğu bir deneyimle karşılaştığında, mantıksal bir tartışmanın çoğu zaman ulaşamadığı bir katmana dokunulmuş olur.

Teknik şema terapinin temel deneyimsel araçlarından biri, ama BDT içinde ve tek başına bir müdahale olarak da kullanılıyor. Araştırmalar İYS’nin travma sonrası stres, sosyal kaygı, depresyon ve yeme sorunları gibi farklı alanlarda, olumsuz anıların yarattığı sıkıntıyı azaltmada umut verici sonuçlar gösterdiğine işaret ediyor (Morina, Lancee ve Arntz, 2017).

Kitabın yapısı: bölüm bölüm

Kitap yedi bölüm ve altı ekten oluşuyor. Bölüm sırası, bir terapistin teknikle tanışıp onu ustalıkla kullanmaya doğru ilerleyişinin sırasıyla örtüşüyor.

1. Giriş. İmgelemenin neden sözel çalışmadan farklı işlediği, İYS’nin kuramsal temelleri ve araştırma bulguları. Marleen Rijkeboer ile birlikte yazılan bu bölüm, kitabın en “akademik” kısmı.

2. Tanılayıcı imgeleme. Bugünkü bir sıkıntıdan yola çıkıp onun duygusal köklerine, çoğu zaman çocukluktaki bir ana inmek. Bu bölümün değeri, imgelemeyi yalnızca bir müdahale değil, aynı zamanda vaka kavramsallaştırma aracı olarak göstermesi. Formülasyonu kağıt üzerinde değil, danışanın duygusunun içinden kurmak.

3. İmgede yeniden senaryolama: terapist yeniden yazar. Tedavinin erken döneminde, danışan henüz kendi ihtiyaçlarını savunacak güce sahip değilken, imgeye terapistin girip müdahale ettiği aşama. Kitabın omurgası bu bölüm.

4. İmgede yeniden senaryolama: danışan yeniden yazar. Terapi ilerledikçe müdahaleyi danışanın Sağlıklı Yetişkin tarafına devretmek. Teknik düzeyde bir adım, kuramsal düzeyde ise şema terapinin asıl hedefinin, yani danışanın kendi kendisinin yetişkini olabilmesinin somutlaştığı yer.

5. Olumsuz örüntüleri kırmak için geleceğe yönelik yeniden senaryolama. Yaklaşan bir tetikleyici durumu (bir yüzleşme, bir sunum, bir aile ziyareti) imgede önceden yaşayıp yeni bir tepkiyi prova etmek. Geçmiş odaklı çalışmadan davranış değişikliğine köprü kuran bu bölüm, pratikte çok kullanışlı.

6. Özel uygulama alanları ve biçimler. Kabuslar, bağımlılık sorunları ve geleceğe dair zorlayıcı imgeler (flash-forward) gibi özel kullanımlar.

7. Terapistler için tuzaklar. Kitabın belki de en dürüst bölümü: İmge kuramayan danışanlar, sürece eleştirel ya da mesafeli yaklaşanlar, yeniden senaryolama sırasında suçluluk yaşayanlar ve terapistin kendi şemalarının devreye girdiği anlar.

Ekler: Yol haritaları. Tanılayıcı imgeleme, tekniği danışana anlatma, terapistin yeniden yazması, Sağlıklı Yetişkin’i görselleştirme, danışanın yeniden yazması ve gelecek senaryoları için altı ayrı adım adım rehber. Seans öncesi göz atılacak bir kontrol listesi işlevi görüyorlar.

Güçlü yanları

Basamaklı kurgu. Kitabın en büyük katkısı, İYS’yi tek bir teknik olarak değil, terapinin evrelerine göre değişen bir dizi uygulama olarak sunması. “İmgede kim müdahale eder?” sorusunun cevabının terapi ilerledikçe değişmesi, okura tekniği nerede ve ne zaman kullanacağına dair net bir pusula veriyor.

Bol klinik örnek. Her adım vaka diyaloglarıyla gösteriliyor. Deneyimsel teknikleri yazıdan öğrenmenin en zor yanı “seansta bu tam olarak nasıl duyuluyor?” sorusudur; kitap bu soruya sürekli cevap veriyor.

Tuzaklara ayrılan alan. Çoğu teknik kitabı işlerin yolunda gittiği vakaları anlatır. Bu kitap ise sürecin tıkandığı anlara bir bölüm ayırıyor; özellikle yeni başlayan terapistin en çok ihtiyaç duyduğu kısım da bu.

Yol haritaları. Ekler, kitabı okunup rafa kaldırılan bir metin olmaktan çıkarıp seans öncesi dönülen bir çalışma aracına dönüştürüyor.

Türkçe kaynak açığını kapatması. İYS Türkiye’de şema terapi eğitimlerinin vazgeçilmez bir parçası olmasına rağmen, tekniğe tamamen ayrılmış Türkçe bir el kitabı yoktu. Çeviri, alanı tanıyan klinisyenlerden oluşan bir ekip tarafından yapılmış.

Eksik ya da tartışılabilir yanları

Kitap tek başına yeterli değil, olmamalı da. İYS, danışanı güçlü duygularla yüzleştiren deneyimsel bir teknik. Kitap ne kadar iyi kurgulanmış olursa olsun, rol oyunu pratiği ve süpervizyon olmadan uygulamaya geçmek danışan açısından riskli. Kitabı en verimli okuyacak kişi, eğitim sürecinde ya da süpervizyon altında tekniği zaten denemeye başlamış biri.

Şema terapi ağırlıklı bir bakış. Kitap şema terapi dizisinin bir parçası ve dili de buna göre: modlar, Sağlıklı Yetişkin, karşılanmamış ihtiyaçlar. Şema terapi altyapısı olmayan bir BDT’ci okur bazı bölümlerde kavramsal boşluk hissedebilir.

Araştırma kısmı kısa. Kanıt tabanı giriş bölümünde özetleniyor; alanın araştırma literatürünü derinlemesine izlemek isteyen okur ek kaynaklara ihtiyaç duyacak. Bu bir kusurdan çok tercih; kitap açıkça uygulayıcıya yazılmış.

Çok çevirmenli çeviri. Türkçe baskı kalabalık bir çeviri ekibinin emeği. Bu tür çevirilerde bölümler arasında terminoloji ve üslup birliği önemli bir sınav.

Okumayı zorlaştıran bir baskı. Kişisel olarak en çok takıldığım nokta içerik değil, kitabın Türkçe baskısıydı. Sayfa düzeni ve baskı, uzun bölümleri okumayı yoruyor; özellikle vaka diyaloglarını ve yol haritalarını seans öncesi hızlıca tarayıp bulmak istediğinizde bu daha belirgin hissediliyor. İçeriği sağlam bir kitabın daha okur dostu bir baskıyı hak ettiğini düşünüyorum.

Kimler okumalı?

Kitabın asıl okuru, şema terapi eğitimi alan ya da almış terapistler; onlar için eğitim notlarının yanında ana kaynak olabilecek bir kitap. BDT’yle çalışan klinik psikologlar için de deneyimsel tekniklere açılan iyi bir kapı, ancak şema terapi temeliyle okunduğunda çok daha verimli. Klinik psikoloji yüksek lisans öğrencileri için kitabı okumak erken değil, ama içindekileri süpervizyon olmadan tek başına uygulamak erken.

Lisans öğrencileri giriş bölümünden ve şema terapinin temel kavramlarından faydalanabilir, teknik bölümler ise ağır gelebilir. Kendi kendine yardım arayan okurlar içinse uygun bir kitap değil: Uzmanlara yönelik bir el kitabı ve anlattığı teknik kişinin kendi başına uygulaması için tasarlanmamış. Bu okurlar için kendine yardım kitaplarını nasıl seçip okumak gerektiğini ayrı bir yazıda anlattım.

Sonuç

İmgede Yeniden Senaryolama: Kuram ve Uygulama, bir tekniği “ne” sorusundan “tam olarak nasıl” sorusuna taşıyan, sıkı kurgulanmış bir uygulayıcı kitabı. Gücünü yazarın yıllarını bu tekniği öğretmeye vermiş olmasından alıyor; her sayfada “bunu seansta denedim, böyle tıkandı, böyle açıldı” diyen bir süpervizörün sesi var.

Şema terapiyle çalışan ya da deneyimsel tekniklere adım atmak isteyen her klinisyenin kitaplığında bulunması gereken, ama okunduktan sonra mutlaka bir eğitim ve süpervizyon süreciyle tamamlanması gereken bir kaynak.

Sık sorulan sorular

İmgede yeniden senaryolama nedir?

İmgede yeniden senaryolama, zorlayıcı bir anının imgede yeniden canlandırıldığı ve anının akışının, o anda karşılanmamış duygusal ihtiyaçları karşılayacak biçimde değiştirildiği deneyimsel bir psikoterapi tekniğidir. Amaç geçmişi değiştirmek değil, anının bugün taşıdığı anlamı ve duygusal yükü değiştirmektir. Teknik, özellikle şema terapinin temel araçlarından biridir.

İmgede yeniden senaryolama ile EMDR aynı şey mi?

Hayır. İmgede yeniden senaryolama ve EMDR’nin ikisi de zorlayıcı anılarla çalışır, ancak yöntemleri farklıdır. EMDR anıyı göz hareketleri gibi iki yönlü uyarımla işler. İmgede yeniden senaryolama ise anının akışını imgede değiştirerek, kişinin o anda karşılanmamış ihtiyaçlarının karşılanmasını hedefler ve terapist çoğu zaman imgeye aktif olarak katılır.

İmgede yeniden senaryolama hangi sorunlarda kullanılır?

İmgede yeniden senaryolama; travma sonrası stres, sosyal kaygı, depresyon, obsesif-kompulsif belirtiler ve kişilik örüntüleri gibi, kökeni zorlayıcı anılara uzanan birçok güçlükte kullanılır. Morina ve arkadaşlarının 2017 meta-analizi, tekniğin olumsuz anılarla ilişkili belirtileri azaltmada etkili olduğunu gösteriyor. Hangi durumda uygun olduğuna terapist karar verir.

İmgede yeniden senaryolama kişinin kendi başına uygulayabileceği bir teknik mi?

Hayır. İmgede yeniden senaryolama yoğun duyguları harekete geçirebildiği için eğitimli bir terapistin rehberliğinde, güvenli bir terapötik ilişki içinde uygulanması gereken bir tekniktir. Van der Wijngaart’ın kitabı da kendine yardım kitabı değil, bu tekniği öğrenmek isteyen ruh sağlığı profesyonelleri için yazılmış bir uygulayıcı el kitabıdır.


Kaynaklar

  • van der Wijngaart, R. (2024). İmgede Yeniden Senaryolama: Kuram ve Uygulama (F. S. Göral Alkan & D. Tüzün, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık. Nobel Akademik — Türkçe baskı sayfası
  • van der Wijngaart, R. (2021). Imagery Rescripting: Theory and Practice. Pavilion Publishing. Kitap sayfası ve içindekiler
  • Arntz, A., & Weertman, A. (1999). Treatment of childhood memories: Theory and practice. Behaviour Research and Therapy, 37(8), 715–740. doi.org/10.1016/S0005-7967(98)00173-9
  • Morina, N., Lancee, J., & Arntz, A. (2017). Imagery rescripting as a clinical intervention for aversive memories: A meta-analysis. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 55, 6–15. doi.org/10.1016/j.jbtep.2016.11.003

Yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir