Yeni terapistlerin süpervizyona ilk getirdikleri vaka çoğu zaman en iyi giden vakadır. Danışan ilerliyordur, seanslar akıyordur, terapist de kendinden memnundur. Asıl zorlandığı, ne yapacağını bilemediği ve içten içe “Mahvettim” diye düşündüğü vaka ise dosyanın en altında kalır.
Psikoterapi süpervizyonu, daha deneyimli bir meslektaşın terapistin klinik çalışmasını düzenli olarak izleyip geliştirdiği ve danışana sunulan hizmetin niteliğini gözettiği mesleki bir ilişkidir.
Zor vakayı geride bırakmak çok anlaşılır bir eğilim ve süpervizyonu verimsizleştiren şeylerin başında geliyor. Bu yazıda süpervizyonun ne olduğunu, nasıl hazırlanılacağını ve ondan en çok nasıl yararlanılacağını anlatıyorum. Yazı ağırlıklı olarak süpervizyon alan meslektaşlara ve öğrencilere yönelik.
Kısa cevap
- Süpervizyon, daha deneyimli bir meslektaşın, terapistin klinik çalışmasını izleyip geliştirdiği düzenli bir mesleki ilişkidir. Bir sınav değil, öğrenme ortamıdır.
- Üç işlevi vardır: beceriyi geliştirmek, terapisti desteklemek ve danışanı korumak.
- En çok fayda, takıldığınız ve utandığınız yerleri getirdiğinizde çıkar.
- Hazırlık belirleyicidir: Somut bir süpervizyon sorusuyla gelmek, seansın verimini artırır.
Süpervizyon nedir, ne değildir?
Bernard ve Goodyear’ın (2019) yaygın kullanılan tanımıyla süpervizyon, mesleğin daha kıdemli bir üyesinin daha az deneyimli bir üyesine sunduğu; değerlendirici, zamana yayılan ve hem süpervizyon alanın mesleki işlevselliğini geliştirmeyi hem de danışanlara sunulan hizmetin niteliğini izlemeyi amaçlayan bir müdahaledir.
Süpervizyon şunlarla karıştırılır:
- Kişisel terapi değildir. Terapistin kendi duyguları süpervizyonda konuşulur, ama danışanla çalışmayı nasıl etkilediği ölçüsünde. Daha derin bir çalışma gerekiyorsa adres kişisel terapidir.
- Vaka danışmanlığı değildir. Bir meslektaşa tek seferlik fikir sormak ile süreklilik ve sorumluluk içeren süpervizyon aynı şey değildir.
- Ders değildir. Kuram öğretilir, ama asıl malzeme sizin gerçek çalışmanızdır.
Süpervizyonun üç işlevi
Öğretici işlev. Formülasyon kurmak, müdahale seçmek, tekniği uygulamak. Kitaptan öğrenilen bilginin gerçek bir danışanla nasıl çalışacağını burada öğrenirsiniz. Formülasyonun çerçevesini Vaka Formülasyonu Nasıl Yazılır? yazısında anlatmıştım.
Destekleyici işlev. Bu iş duygusal olarak yorar. Süpervizyon, zor bir seansın ağırlığını tek başınıza taşımamanızı sağlar ve mesleki tükenmeye karşı koruyucu etkenlerden biri olarak görülür.
Koruyucu işlev. Süpervizör, danışanın güvenliğinden ve aldığı hizmetin niteliğinden de sorumludur. Risk durumları, etik ikilemler ve yetkinlik sınırları burada ele alınır.
Süpervizyonu verimsizleştiren şeyler
Saklamak
Nicholas Ladany ve arkadaşlarının (1996) süpervizyon alanlarla yaptığı ve çok alıntılanan çalışmada, katılımcıların neredeyse tamamı (%97) süpervizörlerinden bir şeyleri sakladığını bildirdi. En sık saklananlar: süpervizöre dair olumsuz duygular, kişisel konular, klinik hatalar ve değerlendirilme kaygısı.
Saklamanın nedeni çoğu zaman utanç ve olumsuz değerlendirilme korkusudur. Sonucu ise açık: Süpervizör bilmediği şeye yardım edemez. Sakladığınız hata, bir sonraki seansta tekrarlanır.
Hazırlıksız gelmek
“Bu hafta şu danışanı konuşalım” diyerek başlayıp kırk dakika öykü anlatmak, süpervizyonun en yaygın israfıdır. Süre biter, soru sorulmamış olur.
Yalnızca cevap aramak
“Ne yapmalıyım?” sorusu anlaşılırdır, ama süpervizyonun asıl kazancı tek bir vakaya cevap bulmak değil, kendi başınıza düşünebilmeyi öğrenmektir.
Savunmaya geçmek
Geri bildirimi bir saldırı gibi karşılamak, öğrenmeyi durdurur. Geri bildirim çalışmanıza yöneliktir, kişiliğinize değil.
Süpervizyondan en iyi nasıl yararlanılır?
Seanstan önce
Bir süpervizyon sorusu yazın. Tek cümlelik, somut bir soru: “Danışan her seansın son beş dakikasında önemli bir konu açıyor; bunu nasıl ele alabilirim?” Soru ne kadar netse, alacağınız yanıt o kadar işe yarar.
Vakayı kısa özetleyin. Başvuru nedeni, kaçıncı seans, formülasyonunuz, şu ana kadar yaptıklarınız. Birkaç dakikada anlatılabilecek biçimde.
Somut malzeme getirin. Seans kaydı (danışanın aydınlatılmış onamıyla), döküm ya da ayrıntılı notlar. Hatırladıklarınız üzerinden anlatmak, seansta gerçekte olanı değil, sizin süzgecinizden geçeni aktarır. Kayıt dinlemek rahatsız edicidir ve öğrenmenin en hızlı yoludur.
Kendi tepkinizi not edin. Bu danışanla seanstan önce ve sonra ne hissediyorsunuz? Sıkılma, kaygı, kurtarma isteği, öfke. Bunlar gürültü değil, veridir.
Kimlik bilgilerini çıkarın. Süpervizyonda danışanın kimliğini belirleyecek bilgiler paylaşılmaz. Danışan, süpervizyon aldığınızı baştan bilmelidir.
Seans sırasında
Zor olanı getirin. İyi giden vaka size bir şey öğretmez. Takıldığınız, yanlış yaptığınızı düşündüğünüz, konuşmaya çekindiğiniz an, süpervizyonun en değerli malzemesidir.
“Bilmiyorum” deyin. Bilmediğinizi söylemek yetersizlik değil, öğrenmenin koşuludur.
Not alın. Önerileri değil, önerinin arkasındaki mantığı da yazın.
Anlamadığınızı sorun. “Bunu bu danışanla nasıl söylerdiniz?” sorusu, soyut bir öneriyi uygulanabilir kılar. Gerekirse canlandırma yapmayı isteyin.
Seanstan sonra
Bir ya da iki şey seçin. Konuşulan her şeyi bir sonraki seansta uygulamaya çalışmak hem sizi hem danışanı yorar.
Ne olduğunu geri getirin. Öneriyi denediniz; işe yaradı mı? Bir sonraki süpervizyonda bunu paylaşmak döngüyü tamamlar.
Süpervizörle ilişki
Süpervizyon da bir ilişkidir ve araştırmalar, süpervizyon ittifakının niteliğinin süpervizyondan alınan faydayla ilişkili olduğunu gösteriyor (Watkins, 2014).
- Beklentileri baştan konuşun. Sıklık, süre, hangi malzemeyle çalışılacağı, değerlendirmenin nasıl yapılacağı, acil durumda nasıl ulaşılacağı.
- Nasıl geri bildirim almak istediğinizi söyleyin. Bazıları doğrudan, bazıları önce güçlü yanlarla başlanmasını ister.
- Sorun olduğunda konuşun. Süpervizörünüzün bir yorumu sizi kırdıysa ya da yaklaşımı size uymuyorsa bunu dile getirmek, danışanlarınızdan beklediğiniz açıklığı kendiniz göstermektir.
Süpervizörün de sorumlulukları vardır: güvenli bir ortam kurmak, düzenli ve dürüst geri bildirim vermek, sınırları korumak. Süpervizyonda aşağılanıyor ya da utandırılıyorsanız sorun sizde değildir.
Bireysel mi, grup mu?
Bireysel süpervizyon vakanıza ayrılan süreyi ve mahremiyeti artırır. Grup süpervizyonu ise başkalarının vakalarından öğrenmeyi, farklı bakış açılarını ve “Yalnız değilmişim” duygusunu sağlar. İkisi birbirinin yerini tutmaz; mümkünse birlikte en verimlisidir. Buna akran süpervizyonu da eklenebilir: Benzer deneyim düzeyindeki meslektaşların düzenli olarak vaka paylaştığı gruplar.
Süpervizyon ne zaman biter?
Bitmez; biçim değiştirir. Eğitim döneminde zorunlu olan süpervizyon, mesleğin ilerleyen yıllarında gönüllü bir alışkanlığa dönüşür. Deneyimli terapistlerin mesleki gelişimi üzerine yapılan araştırmalar, her deneyim düzeyinde sürekli yansıtmanın gelişimin ön koşulu olduğunu öne sürüyor (Rønnestad ve Skovholt, 2003); düzenli süpervizyon ve akran danışmanlığı bunun yollarından biridir. Bunu Terapistlerde Tükenmişlik yazısında da ele alıyorum.
İlk danışan öncesi hazırlığı Yeni Terapistin İlk Danışan Kaygısı yazısında anlatmıştım. Merkezimizdeki staj programına dair bilgi Psikoloji Staj Programı sayfasında.
Sık sorulan sorular
Süpervizyon ne sıklıkla alınmalı?
Süpervizyonun sıklığı eğitim programına, terapi ekolüne ve terapistin deneyimine göre değişir. Yeni başlayanlar için haftalık ya da iki haftada bir süpervizyon yaygındır. Deneyim arttıkça aralık açılabilir; ancak zor bir vaka, risk durumu ya da etik bir ikilem çıktığında planlanan zamanı beklemeden süpervizörle görüşmek uygundur.
Süpervizyonda danışanın adı söylenir mi?
Hayır. Süpervizyonda danışanın adı ve kimliğini belirleyecek bilgiler paylaşılmaz; vaka, başvuru nedeni, seans sayısı ve formülasyon üzerinden anlatılır. Danışan, terapistinin süpervizyon aldığını baştan bilmelidir. Seans kaydı ya da döküm kullanılacaksa bunun için danışanın onamı ayrıca alınır. Böylece hem mahremiyet korunur hem de vaka verimli biçimde konuşulabilir.
Süpervizörüm çok eleştirel, ne yapmalıyım?
Önce bunu süpervizörünüzle açıkça konuşmayı deneyin; nasıl geri bildirim almak istediğinizi söylemek ilişkiyi düzeltmenin ilk adımıdır. Geri bildirim çalışmanıza yönelik olmalıdır, kişiliğinize değil. Durum değişmiyorsa ya da süpervizyonda aşağılanıyorsanız, mümkünse başka bir süpervizör aramak hakkınızdır. Süpervizyon ilişkisinin niteliği, süpervizyondan alınan faydayla ilişkilidir.
Süpervizyonda seans kaydı zorunlu mu?
Zorunluluk ekole ve eğitim programına göre değişir; bazı programlar süpervizyon için kayıt ister, bazıları ayrıntılı notla yetinir. Kayıt alınacaksa danışanın yazılı onamı gerekir. Kayıt rahatsız edici olabilir, ancak hatırladıklarınız yerine seansta gerçekte olanı gösterdiği için süpervizyonda çoğu zaman en değerli malzemelerden biridir.
Bu yazı meslektaşlara ve öğrencilere yönelik genel bilgilendirme amaçlıdır; süpervizyonun yerini tutmaz.
Kaynaklar
- Bernard, J. M., & Goodyear, R. K. (2019). Fundamentals of clinical supervision (6. baskı). Pearson.
- Falender, C. A., & Shafranske, E. P. (2021). Clinical supervision: A competency-based approach (2. baskı). American Psychological Association.
- Ladany, N., Hill, C. E., Corbett, M. M., & Nutt, E. A. (1996). Nature, extent, and importance of what psychotherapy trainees do not disclose to their supervisors. Journal of Counseling Psychology, 43(1), 10–24. https://doi.org/10.1037/0022-0167.43.1.10
- Rønnestad, M. H., & Skovholt, T. M. (2003). The journey of the counselor and therapist: Research findings and perspectives on professional development. Journal of Career Development, 30(1), 5–44. https://doi.org/10.1177/089484530303000102
- Watkins, C. E., Jr. (2014). The supervisory alliance: A half century of theory, practice, and research in critical perspective. American Journal of Psychotherapy, 68(1), 19–55. https://doi.org/10.1176/appi.psychotherapy.2014.68.1.19