Terapiyi konu alan dizi ve filmlerin çoğunda terapi odası bir dekordur: Karakter kanepeye uzanır, terapist bilge bir cümle kurar, sahne biter. In Treatment bunun tam tersini yapar. Dizinin neredeyse tamamı tek bir odada, iki kişinin karşılıklı konuşmasıyla geçer. Aksiyon yoktur; olan her şey sözlerde, duraksamalarda ve bakışlarda olur.
Bu yazıda diziyi bir klinisyenin gözünden değerlendiriyorum: Neyi doğru yakalıyor, nerede dramanın gereği gerçeklikten uzaklaşıyor ve terapiyi merak eden biri için ne ifade ediyor. Yazıda sezonların sonunu ele veren ayrıntılara girmiyorum.
Kısaca
- Ne: Bir terapistin haftalık seanslarını izleyen, her bölümü tek bir seanstan oluşan bir drama dizisi.
- En güçlü yanı: Terapinin yavaşlığını, sessizliklerini ve ilişki üzerinden ilerleyişini ekrana taşıyabilmesi; terapistin de süpervizyona ve kendi terapisine ihtiyaç duyduğunu göstermesi.
- En zayıf yanı: Terapistin, gerçek hayatta ciddi etik ihlal sayılacak sınır aşımları. Bunlar dramadır, örnek değildir.
- Kime: Terapinin içeride nasıl göründüğünü merak edenlere ve psikoloji öğrencilerine. Bir eğitim malzemesi olarak değil, tartışma malzemesi olarak.
Künye
| Yapım | HBO, Amerika Birleşik Devletleri |
| Uyarlandığı dizi | İsrail yapımı BeTipul (yaratıcısı Hagai Levi) |
| Yayın | İlk üç sezon 2008–2010; dördüncü sezon 2021 |
| Başrol | İlk üç sezonda Gabriel Byrne (Dr. Paul Weston); dördüncü sezonda Uzo Aduba (Dr. Brooke Taylor) |
| Biçim | Yaklaşık yarım saatlik bölümler; her bölüm bir seans |
Dizinin yapısı: Haftanın her günü bir danışan
Dizinin en özgün yanı biçimi. İlk sezonda her hafta beş bölüm yayımlanır: Pazartesiden perşembeye her gün farklı bir danışanın seansını izleriz. Haftanın son bölümünde ise terapistin kendisi koltuğun öbür tarafına geçer ve eski süpervizörüyle görüşür.
Bu yapı izleyiciye terapinin gerçek ritmini hissettirir. Bir danışanı gördükten sonra bir hafta beklersiniz; tıpkı gerçek terapide olduğu gibi, bir seansta açılan konu bir sonraki haftaya taşınır. Aynı zamanda terapistin gününün nasıl geçtiğini de görürsünüz: Bir odada, art arda, birbirinden çok farklı hayatlara tanıklık ederek.
Dizinin doğru yakaladıkları
Terapi yavaştır. Dizide büyük aydınlanma anları seyrek gelir. Çoğu seans bir adım ileri, yarım adım geri gider. Danışan önemli bir şeyi söyler, sonra geri alır. Bu, gerçek sürece çok yakındır.
Asıl konu çoğu zaman söylenmeyendir. Danışanlar seansa bir konuyla gelir, ama asıl mesele saatin sonuna doğru, bazen kapıdan çıkarken ortaya çıkar. Klinisyenlerin iyi bildiği bu an, dizide sık sık ustalıkla gösterilir.
İlişki terapinin kendisidir. Danışanlar terapiste kızar, onu sınar, ona hayran olur, seansı iptal eder, geç gelir. Dizi bunları terapinin dışındaki aksaklıklar olarak değil, terapinin malzemesi olarak ele alır. Bu konunun araştırma tarafını Terapötik İttifak Nedir? yazısında anlatmıştım.
Çerçeve önemlidir. Seansın saatinde başlayıp bitmesi, ücret, iptal edilen seanslar, seans dışı iletişim. Dizide bu konuların her biri bir gerilim kaynağıdır; gerçek hayatta da öyledir.
Terapist de insandır. Paul Weston yorulur, hata yapar, kendi evliliğiyle ve babalığıyla uğraşır. Haftanın son bölümünde süpervizörünün karşısına geçtiğinde, danışanlarına gösterdiği sabrı kendine gösteremediğini görürüz. Terapistin de desteğe ihtiyaç duyduğunu bu kadar açık gösteren az yapım var.
Dramanın gereği: gerçek hayatta böyle olmaz
Dizi bir belgesel değil. İzlerken akılda tutulması gereken birkaç nokta var.
Sınır ihlalleri. Dizideki terapist, danışanlarıyla ilişkisinde mesleki sınırları defalarca zorlar ve bazen aşar. Gerçek hayatta bunlar ciddi etik ihlallerdir ve mesleki yaptırım gerektirir. Dizi bu ihlalleri çoğu zaman sonuçlarıyla birlikte gösterir, ama izleyici “Terapide böyle şeyler olur” sonucunu çıkarmamalıdır.
Her seans bir kriz. Dramanın sürmesi için her bölümde bir çatışma gerekir. Gerçek terapide ise pek çok seans sakin geçer; küçük fark edişlerle, sıradan görünen konuşmalarla ilerler.
Terapist çok konuşur ve çok yorumlar. Ekranda sessizlik uzun tutulamadığı için Paul sık sık keskin yorumlar yapar ve danışanlarıyla tartışmaya girer. Çoğu terapi yaklaşımında terapist bundan daha az müdahalecidir.
Tek bir terapi tarzı. Dizideki çalışma biçimi psikodinamik yönelimlidir. Bilişsel davranışçı terapi ya da şema terapi gibi yaklaşımlarda seanslar daha yapılandırılmıştır: gündem belirlenir, seans arası çalışmalar konuşulur. Farkı görmek isterseniz Bilişsel Davranışçı Terapi Nedir? yazısına bakabilirsiniz.
Süpervizyon ile kişisel terapi karışıyor. Paul’ün eski süpervizörüyle görüşmeleri bazen süpervizyon, bazen kişisel terapi, bazen de eski bir hesaplaşma gibi ilerler. Gerçek uygulamada bunlar birbirinden ayrı tutulur.
Dördüncü sezon
2021’de yayımlanan dördüncü sezon diziyi yeni bir terapistle ve yeni bir şehirle geri getirdi. Uzo Aduba’nın canlandırdığı Dr. Brooke Taylor, seanslarını Los Angeles’taki evinde ve yer yer görüntülü görüşmeyle yürütüyor. Sezon, pandemi döneminin terapiye getirdiği değişiklikleri, çevrim içi görüşmeyi ve evden çalışmanın sınırları nasıl bulanıklaştırdığını konu etmesiyle öne çıkıyor.
Terapiyi merak edenler için ne ifade ediyor?
Dizi, “Terapide ne oluyor ki?” sorusuna iyi bir his verir: iki insanın bir odada, düzenli aralıklarla, dikkatle konuşması. Bu hâliyle terapiye dair gizemi azaltır.
Ama beklentiyi diziye göre kurmamak gerekir. Kendi terapinizde her hafta dramatik bir sahne yaşanmayacak, terapistiniz sizinle tartışmayacak ve özel hayatını seansa taşımayacaktır. Gerçek bir ilk görüşmenin nasıl geçtiğini Terapide İlk Seansta Neler Konuşulur? yazısında anlatmıştım.
Psikoloji öğrencileri için
Dizi, derslerde ve akran gruplarında iyi bir tartışma malzemesidir. İzlerken şu soruları sormak öğreticidir:
- Terapist burada ne yapmaya çalışıyor? Ben olsam ne yapardım?
- Bu seansta çerçeve nerede zorlandı?
- Terapistin kendi duyguları müdahalesini nasıl etkiledi?
- Bu sahnede etik açıdan sorunlu olan ne?
Önemli olan diziyi bir model olarak değil, üzerine düşünülecek bir vaka olarak izlemek.
Sonuç
In Treatment, terapiyi bir yan öge olmaktan çıkarıp hikâyenin merkezine koyan ve bunu ciddiye alarak yapan nadir yapımlardan biri. Terapinin yavaşlığını, ilişkinin gücünü ve terapistin insan olduğunu göstermesi değerli. Sınır ihlallerini ve sürekli krizi ise dramanın gereği olarak okumak gerekiyor. Terapi odasının içini merak edenler için iyi bir pencere; ama pencereden görünenin her zaman biraz sahnelenmiş olduğunu unutmadan.
Sık sorulan sorular
In Treatment gerçek terapiyi doğru yansıtıyor mu?
Terapinin yavaşlığını, sessizliklerini ve ilişki üzerinden ilerleyişini iyi yakalar. Terapistin sınır aşımları ve her seansın krize dönüşmesi ise dramanın gereğidir; gerçek hayatta böyle olmaz.
In Treatment kaç sezondur?
Dört sezondur. İlk üç sezon 2008–2010 arasında Gabriel Byrne’ın canlandırdığı Dr. Paul Weston’la, dördüncü sezon 2021’de Uzo Aduba’nın canlandırdığı Dr. Brooke Taylor’la yayımlandı.
Dizi hangi yapımdan uyarlandı?
Hagai Levi’nin yarattığı İsrail yapımı BeTipul dizisinden.
Psikoloji öğrencileri diziyi nasıl izlemeli?
Bir model olarak değil, üzerine düşünülecek bir vaka olarak. Terapistin ne yapmaya çalıştığı, çerçevenin nerede zorlandığı ve etik açıdan neyin sorunlu olduğu üzerine konuşmak öğreticidir.
Bu yazı bir dizi incelemesidir; genel bilgilendirme amaçlıdır.
Kaynaklar
- In Treatment (2008–2010, 2021). HBO.
- BeTipul (2005–2008). Yaratıcı: Hagai Levi.
- Gabbard, G. O., & Gabbard, K. (1999). Psychiatry and the Cinema (2. baskı). American Psychiatric Press.
- Türk Psikologlar Derneği. Etik Yönetmeliği.