Psikolog mu Psikiyatrist mi? Farkları ve Hangisine Gidilmeli

“Psikoloğa mı gitmeliyim, psikiyatriste mi?” Ruh sağlığı desteği almayı düşünen hemen herkes bu soruyla başlar. İki kelime gündelik dilde birbirinin yerine kullanılıyor, ama arkalarında farklı eğitimler, farklı yetkiler ve farklı çalışma biçimleri var.

Psikolog, üniversitede psikoloji eğitimi almış uzmandır; psikoterapi ve psikolojik değerlendirme gibi ilaçsız yöntemlerle çalışır. Psikiyatrist ise tıp fakültesinin ardından psikiyatri uzmanlığını tamamlamış, tanı koyan ve gerektiğinde ilaç tedavisi düzenleyen hekimdir.

Bu yazıda farkı sade biçimde anlatıyorum: Kim hangi eğitimi alır, kim ne yapabilir ve hangi durumda hangisine başvurmak daha uygundur.

Psikolog ile psikiyatrist arasındaki temel fark eğitim ve yetkidedir: psikolog psikoloji lisansı ve klinik alanda çoğunlukla yüksek lisans eğitimi almış, psikolojik değerlendirme ve psikoterapi yapan bir ruh sağlığı uzmanıdır; psikiyatrist ise tıp fakültesinin ardından psikiyatri uzmanlığı yapmış, tıbbi tanı koyabilen ve ilaç yazabilen bir hekimdir.

Kısa cevap

  • Psikiyatrist hekimdir. Tıp fakültesinden sonra psikiyatri uzmanlığı yapmıştır. Tanı koyar, ilaç yazar, rapor düzenler; psikoterapi de yapabilir.
  • Psikolog hekim değildir. Psikoloji lisansı mezunudur. Klinik psikolog ise lisansın üzerine klinik psikoloji yüksek lisansı yapmış, psikolojik değerlendirme ve psikoterapi yürüten sağlık meslek mensubudur.
  • İkisi rakip değil, birbirini tamamlayan mesleklerdir. Pek çok durumda birlikte çalışırlar.
  • Yanlış kapıyı çalmaktan korkmayın: Uygun olan diğeriyse, başvurduğunuz uzman sizi yönlendirir.

Eğitim farkı

Psikiyatrist, altı yıllık tıp fakültesini bitirir, ardından Tıpta Uzmanlık Sınavı ile girdiği ruh sağlığı ve hastalıkları alanında yaklaşık dört yıllık uzmanlık eğitimi alır. Yani önce hekim, sonra psikiyatri uzmanıdır. Eğitimi bedenin ve beynin işleyişini, hastalıkların tanısını ve ilaç tedavisini kapsar.

Psikolog, dört yıllık psikoloji lisansını bitirir. Eğitimi insan davranışı, gelişim, öğrenme, kişilik, ölçme ve araştırma yöntemleri üzerinedir.

Klinik psikolog, lisans eğitiminin üzerine, klinik ortamlarda uygulama ve süpervizyon içeren klinik psikoloji yüksek lisansını tamamlamıştır. Bu unvan 1219 sayılı Kanun’da tanımlıdır. Ayrıntısını Klinik Psikolog Nasıl Olunur? yazısında anlatmıştım.

Psikolog, klinik psikolog ve psikiyatrist arasındaki eğitim ve yetki farkları

Yetki farkı: kim ne yapabilir?

PsikologKlinik psikologPsikiyatrist
Tıbbi tanı koymaHayırHayırEvet
İlaç yazmaHayırHayırEvet
Psikolojik test ve değerlendirmeEğitimini aldığı testlerEvetİster, yorumlar
PsikoterapiBağımsız olarak hayırEvetEvet
Rapor düzenlemeHayırPsikolojik değerlendirme raporuTıbbi rapor
Kendi adına birim açmaHayırSağlık Meslek Hizmet BirimiMuayenehane

Tablodaki en önemli iki satır ilk ikisi: Tanı koymak ve ilaç yazmak yalnızca hekimin yetkisindedir. Klinik psikolog görüşme, gözlem ve testlerle psikolojik değerlendirme yapar ve psikoterapi yürütür; ilaç yazamaz, hekimin düzenlediği ilacın dozuna da karışamaz.

Psikoterapi yetkisinde de bir ayrım var. Yas, uyum güçlükleri, ilişki sorunları, iş ve sınav stresi gibi hastalık olarak tanımlanmayan durumlarda klinik psikolog doğrudan psikoterapi uygulayabilir. Tanı gerektiren ruhsal hastalıklarda ise psikoterapi, ilgili uzman hekimin teşhisine ve yönlendirmesine bağlı olarak yürütülür.

Çalışma biçimi farkı

Psikiyatri görüşmeleri çoğunlukla değerlendirme ve tedavi takibi odaklıdır: Belirtiler, süreleri, bedensel durum ve gerekiyorsa ilaç tedavisi ele alınır. Takip görüşmeleri genellikle daha kısa ve daha seyrek olur. Psikoterapi eğitimi almış psikiyatristler düzenli terapi seansları da yürütür.

Klinik psikologla görüşmeler çoğunlukla psikoterapi biçimindedir: Haftada bir, yaklaşık 45–50 dakikalık düzenli seanslar. Burada amaç, sorunu sürdüren düşünce, duygu ve davranış örüntülerini birlikte anlamak ve değiştirmektir. Sürecin genel çerçevesini Terapi Ne Kadar Sürer? yazısında bulabilirsiniz.

Hangi durumda kime?

Kesin bir kural yok, ama şu genel çerçeve çoğu durumda yol gösterir.

Hangi durumda psikoloğa, hangi durumda psikiyatriste başvurulabileceğini gösteren şema

Psikiyatriste başvurmak öncelikli olabilir:

  • Belirtiler gündelik hayatı ciddi biçimde aksatıyorsa: günlerdir uyuyamamak, işe gidememek, yataktan çıkamamak
  • Kendinize ya da başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa (bu durumda beklemeden acil servise ya da 112’ye de başvurun)
  • Gerçeklikle bağın zayıfladığı yaşantılar varsa: olmayan sesler duymak, yoğun şüphecilik
  • Aşırı hareketlilik, uykusuzluk ve taşkınlık dönemleri yaşanıyorsa
  • İlaç tedavisi ya da sağlık raporu gerekiyorsa
  • Belirtilerin bedensel bir hastalıkla ilişkili olabileceği düşünülüyorsa

Klinik psikoloğa başvurmak uygun olabilir:

  • İlişki, aile ya da iş yaşamında tekrar eden sorunlar yaşıyorsanız
  • Yas, ayrılık, taşınma, iş değişikliği gibi bir geçiş dönemindeyseniz
  • Kaygı, mutsuzluk ya da stres var ama gündelik işlevselliğiniz büyük ölçüde sürüyorsa
  • Kendinizi daha iyi tanımak, tekrar eden örüntülerinizi anlamak istiyorsanız
  • Psikiyatristiniz ilaç tedavisinin yanında psikoterapi önerdiyse

Çoğu zaman ikisi birlikte. Örneğin depresyonda ilaç tedavisi ile psikoterapinin birlikte yürütülmesi sık başvurulan bir yoldur. Bu konunun araştırma tarafını Depresyonda Psikoterapi mi İlaç mı? yazısında ele alıyorum.

Yanlış kişiye gidersem ne olur?

Hiçbir şey kaybetmezsiniz. Bir klinik psikolog, değerlendirme sırasında hekim görüşünün gerekli olduğunu düşünürse sizi psikiyatriste yönlendirir. Bir psikiyatrist de ilaç tedavisine gerek görmezse ya da tedavinin yanında psikoterapi önerirse sizi bir klinik psikoloğa yönlendirebilir. Önemli olan başlamaktır.

Karar veremiyorsanız aile hekiminiz de iyi bir ilk duraktır.

Peki psikolojik danışman kimdir?

Sık karıştırılan üçüncü bir meslek de psikolojik danışmanlıktır. Psikolojik danışmanlar eğitim fakültelerinin Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık bölümünden mezun olur; çoğunlukla okullarda öğrencilerin gelişimsel, akademik ve mesleki süreçlerine destek verirler.

Sık sorulan sorular

Psikolog ilaç yazabilir mi?

Hayır. Türkiye’de ilaç yazma yetkisi yalnızca hekimlerdedir; psikologlar, klinik psikologlar da dahil, ilaç yazamaz. Psikiyatrik ilaçlar çoğunlukla psikiyatristler tarafından, bazı durumlarda diğer uzman hekimler ya da aile hekimleri tarafından düzenlenir. Psikolog, gerekli gördüğünde danışanı ilaç değerlendirmesi için bir psikiyatriste yönlendirebilir.

Psikiyatrist terapi yapar mı?

Evet, yapabilir. Psikoterapi eğitimi almış psikiyatristler düzenli psikoterapi seansları yürütür. Ancak pek çok psikiyatrist, özellikle yoğun çalışılan kurumlarda, zamanının büyük kısmını değerlendirme ve ilaç takibine ayırır. Bu yüzden psikoterapi çoğu zaman bir psikolog tarafından, ilaç takibi ise psikiyatrist tarafından birlikte yürütülür.

Psikiyatriste giden herkes ilaç kullanmak zorunda mı?

Hayır. Psikiyatrist önce ayrıntılı bir değerlendirme yapar ve ilaç her durumda önerilmez. Hafif güçlüklerde psikoterapi, yaşam düzenlemeleri ya da izlem yeterli görülebilir. İlaç önerildiğinde de nedenini, beklenen etkileri ve olası yan etkileri sormak ve karar sürecine katılmak kişinin hakkıdır.

İlaç kullanırken terapiye gidilebilir mi?

Evet. Psikiyatrik ilaç kullanırken psikoterapiye gitmek mümkündür ve birçok durumda ikisi birlikte yürütülür; depresyon ve kaygı bozukluklarında birlikte kullanımın çoğu zaman daha etkili olduğu gösterilmiştir. İlaçla ilgili her karar, yani başlama, doz değişikliği ya da bırakma, ilacı düzenleyen hekimle birlikte verilmelidir.

Psikoloğa gitmek için psikiyatristten sevk gerekir mi?

Hastalık olarak tanımlanmayan durumlarda, örneğin ilişki sorunları, stres ya da yaşam geçişlerinde, bir klinik psikoloğa doğrudan başvurulabilir. Tanı gerektiren durumlarda ise psikoterapi süreci hekimin değerlendirmesiyle birlikte yürütülür. Psikolog, değerlendirme sırasında böyle bir ihtiyaç görürse kişiyi bir hekime yönlendirir.


Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; bir değerlendirme ya da tedavinin yerini tutmaz. Mevzuat değişebilir.

Kaynaklar

Yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir